Kan ik mijn werknemers verplichten vrij te nemen of te werken?

Kan ik mijn werknemers verplichten vrij te nemen of te werken?

28 februari 2019

Vakantie of verlof is iets waar werknemers recht op hebben. In de regel vraagt de werknemer verlof aan bij de werkgever en de werkgever geeft vervolgens aan of daarmee kan worden ingestemd. Voorheen waren er werkgevers die de feestdagen beschouwen als extra verlofdagen voor de werknemers. De winkel wordt gesloten, werknemers hebben vrij en de werkgever neemt dat voor zijn of haar rekening. Maar tijden veranderen. Je wil misschien net als andere winkeliers met bepaalde feestdagen de winkel opendoen. Of misschien wil je tijdens de hete zomer de winkel een paar weken sluiten. En kun je een werknemer verplichten om op de zaterdag te werken? Wat kan, mag of moet?

De zon- en feestdagen van 2019

Er is geen wet die heeft vastgelegd dat bepaalde feestdagen vrije dagen zijn voor werknemers. Er is dus geen wettelijk recht op een vrije dag op een bepaalde feestdag. In onze CAO zijn hierover wel een aantal regelingen opgenomen. En de nieuwe CAO is hierover duidelijker dan de vorige.

De CAO houdt nog vast aan de overtuiging dat de werknemer nog altijd niet verplicht kan worden om op zondag te werken, dus ook niet Eerste Paasdag of Eerste Pinksterdag.

Verder geeft de CAO aan dat je de werknemers niet kunt verplichten om op Hemelvaart of op Koningsdag te werken. Wellicht omdat deze twee feestdagen de werknemers slechts een toeslag van 30% oplevert. Als een werknemer aangeeft niet op Koningsdag te willen werken, moet je daarmee akkoord gaan. Dit betekent niet dat de werknemer er een extra verlofdag bij krijgt. Het houdt in dat de uren die die dag niet worden gewerkt of op een andere dag worden ingehaald (werken met plus- en minuren) of in mindering worden gebracht op het verloftegoed.

Het voorgaande impliceert wel dat werknemers op alle overige feestdagen (die niet op zondag vallen) wel verplicht kunnen worden te werken. Dus de werknemer die maandag als vaste werkdag heeft, kan worden verplicht om op Tweede Paasdag en Tweede Pinksterdag te werken. Als het aan de bezetting ligt, kun je de winkel die dagen dus gewoon opengooien, ook met Kerst. Daar tegenover staat dat werknemers een toeslag van 100% toekomt als ze die dagen werken.

Hieronder volgt een overzicht van de komende feestdagen in 2019 waarbij wordt aangegeven of een werknemer verplicht kan worden te werken en welke toeslag de werknemer naast het loon ontvangt:

Pasen: zondag 21 april: niet verplicht en toeslag 100%; maandag 22 april: wel verplicht en toeslag 100%;

Koningsdag: zaterdag 27 april: niet verplicht en toeslag 30%;

Hemelvaartsdag: donderdag 30 mei: niet verplicht en toeslag 30%;

Pinksteren: zondag 9 juni: niet verplicht en toeslag 100%; maandag 10 juni: verplicht en toeslag 100%;

Kerst: woensdag 25 december en donderdag 26 december: verplicht en toeslag 100%.

Het is ook mogelijk dat je tijdens de feestdagen de winkel wil sluiten, niet vanwege bedrijfseconomische redenen of vanwege tekort aan personeel, maar gewoon, omdat het feestdagen zijn. Je gunt jezelf een vrije dag en ook je werknemers.

Aan de andere kant kan het zijn dat je de winkel wel eens open hebt gehad op een feestdag, maar dat is gebleken dat er geen omzet werd gemaakt. Je kunt de winkel dan net zo goed sluiten. De vraagt die dan vaak rijst: voor wiens rekening komt dat?

Nergens in de CAO is opgenomen dat werknemers verplicht kunnen worden verlof op te nemen bij winkelsluiting tijdens feestdagen. Het zijn geen verplichte vrije dagen. Je kunt het dus niet van het verlof aftrekken. Je kunt je werknemers een extra vrije dag gunnen, waarbij je het alleen met toestemming van de werknemers in mindering kunt brengen op het verloftegoed. Een andere mogelijkheid is ervoor te zorgen dat de werknemers de gemiste uren inhalen. Als je met de jaarurensystematiek werkt, en ook met plus- en minuren, kun je daar als werkgever bij het inroosteren rekening mee houden.

Het is belangrijk dat je werknemers op de hoogte zijn van de wijze waarop jij omgaat met feestdagen. Stel tijdig vast wanneer jij je winkel wil sluiten en maak dit duidelijk aan je personeel. Dat voorkomt onenigheid achteraf. Het jaargesprek is een uitgelezen moment om het wel of niet werken op de feestdagen in het aankomende jaar te bespreken en meteen vast te leggen.

Bedrijfsvakantiesluiting

Slechts op twee punten geeft de CAO aan wanneer het langere verlof (de aaneengesloten vakantie) opgenomen dient te worden. Aan de ene kant moet het verlof worden opgenomen in de periode van 1 mei tot en met 30 september. Dit brengt over het algemeen weinig problemen met zich mee. Veelal worden aan het begin van het jaar alle vakantieaanvragen verzameld en beoordeeld. De vakantieaanvraag kan alleen worden geweigerd als er sprake is van gewichtige redenen zoals een noodzakelijke minimale bezetting en onvoorziene omstandigheden. Maar als een werknemer alvast een vliegticket koopt voordat de werkgever de vakantieaanvraag heeft goedgekeurd, loopt deze werknemer wel een risico.

In het geval je de winkel een aantal weken sluit, bijvoorbeeld om zelf op vakantie te gaan, is er sprake van een bedrijfsvakantiesluiting en kun je de aaneengesloten vakantie van je werknemers geheel of gedeeltelijk met die periode laten samenvallen. Wederom is het van belang dat de werknemers tijdig bekend zijn met de vakantiesluiting en hoe er wordt omgegaan met het toeschrijven van die periode dat de winkel is gesloten aan verlof of minuren.

Problemen kunnen ontstaan op het moment je een bedrijfsvakantiesluiting wil invoeren. Je wil in het vervolg in augustus twee weken de winkel sluiten, maar één van je werknemers gaat altijd in september op vakantie. Hoe pak je dat aan?

Allereerst informeer je het personeel over je voornemen. Doe dit ruim voor het jaargesprek, zodat je het tijdens het jaargesprek als onderwerp kunt laten terugkeren. Je kunt de bedrijfsvakantiesluiting vastleggen door het bijvoorbeeld op te nemen in het huishoudelijk reglement, wat je opnieuw aan je personeel ter hand stelt. Als de betreffende werknemer vervolgens toch weer verlof aanvraagt voor september kun je daarop terugvallen, maar ook op de andere momenten waarop je het ter sprake hebt gebracht. Eén en ander hoeft niet voor jouw rekening te komen. Je kunt de vakantie in september weigeren. Je kunt deze ook goedkeuren en daarbij aangeven dat de vrije dagen tijdens de vakantiesluiting voor eigen rekening komen.

Werken op zaterdag

Tot slot wordt wel eens de volgende vraag gesteld: mijn werknemer wil niet meer op zaterdag werken, wat nu?

De CAO geeft aan dat de werknemer niet verplicht kan worden om op zondag te werken. Blijkbaar kan de werknemer dan dus wel verplicht worden om op zaterdag te werken. Ook in onze detailhandel wordt de zaterdag als één van de zes werkdagen beschouwd en waarschijnlijk ook de drukste werkdag. En iemand die in een bloemenwinkel gaat werken, weet dat ook.

Als je werknemer aangeeft niet (meer) op de zaterdag te willen werken, moet je jouw belangen en de belangen van de werknemer tegen elkaar afwegen. Jouw belang kan zijn dat je door het wegvallen van de werknemer op de zaterdag rooster technische problemen krijgt: de bedrijfseconomische reden. De werknemer moet wel een heel groot belang, hebben om daar tegenop te kunnen. Als de werknemer als reden aangeeft elk weekend naar de camping te willen, dan weegt dat niet op tegen jouw bedrijfsbelang. Ook het niet kunnen regelen van oppas voor kinderen op zaterdag is niet voldoende. Een oplossing voor deze werknemers zou bijvoorbeeld kunnen zijn dat ze minder gaan werken.

Tenslotte

Alles komt neer op het maken van goede afspraken met je personeel. Leg de wijze waarop jij omgaat met feestdagen, vakanties en het werken op zaterdag en zondag vast door het bijvoorbeeld op te nemen in het huishoudelijk reglement en regelmatig terug te laten komen in besprekingen.

Mocht je nog vragen hebben over dit onderwerp kun je contact opnemen met onze CAO Helpdesk 0318-527568 (keuze 1)